Shekh FaÃlullÁh NÙrÐ advocated the guardianship of Muslim jurists (faqihs), and did not believe that Shah is the ‘Shadow of Allah’ (ÛillullÁh). In other words, NÙrÐ considered that those faqihs who are of broad authority in making legal decisions (mabsÙt al-yad) are the real rulers, not kings with absolute power. According to him, faqihs are ‘general representatives’, NuwwÁb-e ÝÀm, of the Imam of the Age (a). This belief can be traced in NÙrÐ’s works and the available historical documents. Nevertheless, some claim that Sheikh FaÃlullÁh NÙrÐ does not have any opinion about the guardianship of a Muslim jurist and no discussions on this issue can be found in any of his works and that he is the advocate of ‘Islamic sovereignty’ and ‘a ruler endowed with majesty’, ÒÁhib al-shawkat. The aim of this article is to cast light on the fact that the issue in question, i.e. the guardianship of the faqihs in the view of Sheikh FaÃlullÁh NÙrÐ and of those who do not support the idea of the guardianship or authority of faqihs, can be explored by basing the arguments on the words and thoughts of Sheikh FaÃlullÁh and available historical documents to verify the truth or falsity of the claims made by those who oppose his views.
1. آبادیان، حسین، بحران مشروطیت در ایران، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی،1383. 2. -----------، مبانی نظری حکومت مشروطه و مشروعه، تهران: نشر نی، 1374. 3. آجدانی، لطفالله، روشنفکران ایران در عصر مشروطیت، تهران: اختران، 1386. 4. -----------، علما و انقلاب مشروطیت ایران، تهران: اختران، 1383. 5. آخوند خراسانی مولی محمدکاظم، بحوث فی القضاء (تقریرات قضاء)، نگارش شیخ محمد، فرزند آخوند، قم: انتشارات جامعه مدرسین، 1435ق. 6. آقانجفی اصفهانی، محمدتقی، حدود و اختیارات فقیه در رساله «فیولایة الحاکم الفقیه»، ترجمة نعیمیان، اصفهان: آرما، 1390. 7. آورى، پتر، تاریخ معاصر ایران (از کودتاى مرداد 28 تا اصلاحات ارضى)، ترجمه محمد رفیعى مهرآبادى، تهران: مؤسسه مطبوعاتی عطایی، 1367و1368. 8. ابوالحسنی منذر، علی، «دردها و دغدغههای شیخ فضل الله نوری»، مشروطه؛ فقیهان و اجتهاد شیعه (آموزه 5)، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، 1383. 9. احمدیخواه، علی، «آخوند خراسانی؛ ولیفقیه عصر مشروطه»، مجلة معرفت اجتماعی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، ش27، تابستان 1395. 10. ------------، «آینۀ شکسته؛ گذری بر تاریخ نگاری مهدی ملک زاده»، مجلۀ ماهنامه زمانه، ش82، تیر1388. 11. البرقی، أحمدبن محمدبن خالد، المحاسن، تعلیق السید جلال الدین الحسینی، ج1، طهران: دارالکتب الإسلامیة، 1370ق. 12. امامی، مسعود، «جدال تعبد و تعقل در فهم شریعت(4)؛ تقابل دیدگاههای میرزای نائینی و شیخفضلالله نوری در مشروطیت (قسمت دوم)»، فصلنامة فقه اهلالبیت:، سال پانزدهم، ش57، 1388. 13. تبریزی، میرزاعلی، مجموعه رسائل سیاسی میرزاعلی ثقةالاسلام تبریزی، به کوشش علیاصغر حقدار، تهران: نشر چشمه، 1389. 14. ترکمان، محمد، رسائل، اعلامیهها، مکتوبات...و روزنامة شیخ شهید فضلالله نوری، ج1، بیجا، رسا، 1362. 15. حرانی، ابن شعبة، تحف العقول، تصحیح و تعلیق علی اکبر غفاری، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، 1404ق. 16. رنجبر، محسن، سیری در زندگی، فعالیتها و اندیشة سیاسی سید لاری، مندرج در آموزه، کتاب سوم، قم: انتشارات مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، 1382. 17. زرگری نژاد، غلامحسین، رسائل مشروطیت، ج1، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، 1387. 18. عینالسلطنه، قهرمانمیرزا، روزنامه خاطرات، به کوشش مسعود سالور و ایرج افشار، ج3، تهران: اساطیر، 1377. 19. فیرحی، داود، فقه و سیاست در ایرن معاصر(فقه سیاسی و فقه مشروطه)، تهران: نشر نی، 1392. 20. قوچانی، سیدمحمدحسن، برگی از تاریخ معاصر،(حیاتالاسلام فیاحوال آیة الملک العلّام) پیرامون شخصیت و نقش آخوند ملامحمد کاظم خراسانی در نهضت مشروطیت، تصحیح ر.ع. شاکری، تهران: انتشارات هفت، 1378. 21. کرمانى، ناظم الاسلام، تاریخ بیدارى ایرانیان، ج3و4، تهران: انتشارات آگاه، 1362. 22. کسروى، احمد، تاریخ مشروطه ایران، تهران: انتشارات امیر کبیر، 1340. 23. کدیور، محسن، سیاستنامة خراسانی؛ قطعات سیاسی در آثار آخوند ملامحمدکاظم خراسانی صاحب کفایه، به کوشش ستاد بزرگداشت یکصدمین سالگرد مشروطیت، تهران: انتشارات کویر، 1385. 24. ---------، نظریههای دولت در فقه شیعه، تهران: نشر نی، 1376. 25. گلپایگانی، سیدمحمدرضا، الهدایة الى من له الولایة؛ تقریرات درس ولایت فقهاء آیةاللّه العظمى گلپایگانى، احمد صابرى همدانى، قم: مکتب نوید اسلام، چ2، 1377ق. 26. -----------------، الهدایة، الأول، قم: دار القرآن الکریم، 1383ق. 27. لاری، سیدعبدالحسین، مجموعة رسائل، تحقیق سیدعلی میرشریفی، ج1، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1377. 28. ملک زاده، مهدى، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ج1و4، تهران: انتشارات سخن، 1383. 29. نائینی، محمدحسین، تنبیه الامة و تنزیه الملة یا حکومت از نظر اسلام، با مقدمه و توضیحات، سیدمحمود طالقانی، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1374. 30. نوری، شیخ فضلالله، لوایح، به کوشش هما رضوانى، تهران: تاریخ ایران، 1362.
