Islamic Government

Islamic Government

Investigating Speculation from the Perspective of Governmental Jurispudence in Realizing Economic Governance

Document Type : Original Article

Author
Abstract
Speculation in jurisprudence is not considered a special term but is included in the subcategory of business transaction and earning money through buying and selling. Earning money through speculation and buying and selling is in itself permissible if a personal or individual approach to jurisprudence is taken. However, if governmental approach to jurisprudence is adopted as a result of which the effects of judicial opinion (fatwa) can be traced in the way society is managed by the government, and given the fact that the response to a request for a judicial opinion from the government in Islamic societies usually requires such an approach, it does not necessarily end with the same result. In a situation where many profit seekers set the stability of the market as their target by speculating in the currency, gold, coins, housing, car, and even construction materials market and create the ground for harming millions of people in the country, their actions cannot be easily considered as legal speculation. The findings of the current research which were completed by the method based on independent reasoning (ijtihādi) trying governmental jurisprudence approach to the problem, show that if speculation causes disruption of the system and leads the society to a crisis causing instability of the market and prices, it is prohibited, even if a Muslim well-qualified jurist has not issued a ruling in this regard. Likewise, based on the theory of the “discretionary sphere of the Law”, the Islamic ruler can prohibit speculation considering the corruptions associated with such transactions or by determining expediency in the prohibition of speculation.
Keywords

1.    قرآن کریم.
2.    نهج البلاغه.
3.    ابن ادریس حلی، محمد بن منصور، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، ج2، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ2، 1410ق.
4.    ابن فهد حلی، جمال‌الدین، احمد بن محمد اسدی، المهذب البارع فی شرح المختصر النافع،‌ ج2، قم:‌ دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1407ق.‌
5.    امام خمینى، سیدروح‌الله، تحریر الوسیلة، ج1، قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم، بی‌تا.
6.    امام خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، ج16، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، چ4، ص1386.
7.    امام خمینی، سیدروح‌الله، ولایت ‌فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1381.
8.    انصارى، مرتضى بن محمدامین، فرائد الأصول، ج2، قم: مجمع الفکرالاسلامی، چ9، 1428ق.
9.    انصاری، مرتضى بن محمدامین، کتاب المکاسب، ج2و6، قم: مجمع الفکرالاسلامی، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى;، 1415ق.
10.    باقی‌زاده، محمدجواد و امیدی‌فر، عبدالله، «ضرورت حفظ نظام و منع اختلال در آن در فقه امامیه»، شیعه‌شناسی، دوره دوازدهم، ش47، پیاپی 47، مهر 1393.
11.    تفضلی، فریدون، اقتصاد کلان، تهران: نشر نی، چ14، 1383.
12.    حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک على الصحیحین، ج2، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1411ق.
13.    حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج17، قم: مؤسسه آل البیت:، 1409ق.
14.    حسنی، سیدحمیدرضا و علی‌پور، مهدی، «روش‌شناسی اجتهاد و اعتبارسنجی معرفتی آن»، روش‌شناسی علوم‌ انسانی، دوره سیزدهم، ش50، 1386.
15.    حسینى عاملى، سیدجواد بن محمد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمه، ج12، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1419ق.
16.    حسینی‌ مراغی، سیدمیرعبدالفتاح ‌بن ‌علی، العناوین الفقهیة‌، ج1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم‌، 1417ق‌.
17.    خطیبی، مهدی، «روش‌شناسی استنباط حکم شرعی»، عیار پژوهش در علوم انسانی، ش15، 1396.
18.    رستمی، محمدزمان و رستمی، محمدهادی، «تبیین چالش‌های سفته‌بازی غیر طبیعی در بازار سهام و عدم جواز آن از منظر اقتصاد و با روی‌کردی به اسلام»، مطالعات اقتصاد اسلامی، ش24، 1399.
19.    سبزواری، سیدعبدالأعلی‌، مهذّب الأحکام فی بیان الحلال والحرام،‌ ج1، قم: مؤسسة المنار، چ4، ‌1413ق‌.
20.    شبر، عبدالله، ‏الأصول الأصلیة و القواعد الشرعیة، قم: کتاب‌فروشی مفید، 1404ق.
21.    شهید ثانى، زین‌الدین بن على، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (ط - الحدیثة)، ج3، قم: کتابفروشى داورى، 1410ق.
22.    صدر، سیدمحمدباقر، اقتصادنا، قم‏: مرکز الأبحاث والدراسات التخصّصیة للشهید الصدر، 1424ق.
23.    صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، ج2، قم: کتابفروشی داوری، 1385/1966م.
24.    ضیائی‌فر، سعید، فلسفه علم فقه، بی‌جا: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم‌ انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، 1392.
25.    طوسى، ابوجعفر، محمد بن حسن، ‌الاستبصار فیما اختلف من الأخبار،‌ ج3، تهران: دارالکتب الاسلامیة، ‌1390ق‌.
26.    طوسی، ابوجعفر، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، ج7، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ4، 1407ق.
27.    علامه حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، ‌مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، ج5، قم:‌ دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین، چ2،‌ 1413ق.‌
28.    علامه حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، ‌نهایة الإحکام فی معرفة الأحکام‌، ج2، قم: مؤسسه آل البیت:‌، 1419ق‌.
29.    علامه حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة، ج2، قم: مؤسسة امام صادق7، 1420ق‌.
30.    علامه حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى، منتهی المطلب فی تحقیق المذهب‌، ج15، مشهد مقدس: مجمع البحوث الإسلامیة،‌ ‌1412ق‌.
31.    فاضل لنکرانی، محمد، تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة ـ المکاسب المحرمة‌، قم: مرکز فقهی ائمة اطهار:، 1427ق‌.
32.    فرجی، یوسف، پول، ارز و بانکداری، تهران: چاپ و نشر بازرگانی، چ26، 1400.
33.    کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج5، تهران: دارالکتب الاسلامیة، چ4، 1407ق.
34.    لعلی سرابی، امیر، مصباحی‌مقدم، غلامرضا، «معاملات سفته‌بازی در بازار آتی و انطباق آن با موازین اسلامی»، چشم انداز مدیریت مالی، ش4، 1390.
35.    محقق کرکى، على بن حسین، رسائل المحقق الکرکی‌، ج3، قم: کتابخانه آیةالله مرعشى نجفى و دفتر نشر اسلامى‌، ‌1409ق.
36.    مرتضوی‌نژاد، سیدمهدی و میرباقری، سیدمحمدمهدی، «روش‌شناسی فقه حکومتی»، پژوهش‌نامه میان‌رشته‌ای فقهی، ش10، 1396.
37.    مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، نرم‌افزار جامع فقه اهل بیت:.
38.    مکارم شیرازى، ناصر، دائرة المعارف فقه مقارن، قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابی‌طالب7، 1427ق.
39.    نائینی، میرزاحسین، تنبیه الامة و تنزیه الملة، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1424ق.
40.    نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج14، بیروت: داراحیاء التراث العربی، چ7، 1402ق.
41.    نراقى، مولى احمد بن محمدمهدی،‌ رسائل و مسائل‌، ج2، قم: کنگره نراقیین ملامهدى و ملااحمد، 1422ق.
42.    واسطی، عبدالحمید، الگوریتم اجتهاد، بی‌جا: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چ2، 1401.
43.    واعظ، محمد؛ معینی، شهرام، «سفته‌بازی کوتاه‌مدت در بازارهای اقتصادی و مالی (بررسی فقهی ـ اقتصادی)»، جستارهای اقتصادی، ش20، 1392.

  • Receive Date 19 November 2023
  • Revise Date 20 January 2024
  • Accept Date 20 January 2024