این پژوهش با هدف تحلیل مقایسه‌ای «الگوی پیشرفت اسلامی» و «پارادایم توسعه غربی» انجام شده است. مقاله با تأکید بر محدودیت‌های پارادایم‌های غربی توسعه که بر شاخص‌های مادی و اقتصادی متمرکز‌اند، ضرورت ارائه الگوی جایگزین مبتنی بر جهان‌بینی توحیدی را تبیین می‌کند. پارادایم توسعه غربی، ریشه در اومانیسم، سکولاریسم و لیبرالیسم دارد و با تلقی انسان به «موجود اقتصادی»، بحران‌هایی چون نابرابری ساختاری، تخریب محیط زیست و ازخودبیگانگی معنوی را دامن زده است. در مقابل، الگوی پیشرفت اسلامی بر چهار اصل بنیادین استوار است: مالکیت مطلق الهی، هدایت تکوینی و تشریعی، جایگاه خلیفه‌اللهی انسان و مدیریت مسئولانه منابع. غایت این الگو، تحقق «حیات طیبه» و نیل به «قرب ربوبی» است. راهبردهای کلان این الگو شامل تربیت توحیدی، هم‌افزایی معنویت و عدالت و نهادهای پشتیبان؛ خانواده، حکمرانی اسلامی و مشارکت مردمی است. در تحلیل تطبیقی، تفاوت‌های ساختاری در نقش دولت (فعالیت هدایت‌گرانه در برابر دولت حداقلی)، اقتصاد (مقاومتی و عدالت‌محور در برابر سودمحور) و فرهنگ (محوریت توحیدی در برابر ابزارگرایی) برجسته شده است. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که الگوی پیشرفت اسلامی با تکیه بر مبانی توحیدی، نه تنها بدیلی نظری، بلکه چارچوبی کارآمد برای بازسازی هویت اسلامی ـ ایرانی است. تحقق این الگو مستلزم گسترش پژوهش‌های بین رشته‌ای، طراحی شاخص‌های بومی و تقویت نهادهای دینی ـ اجتماعی است.