دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری juمدیرمسئول سیدهاشم حسینی بوشهری juسردبیر سید هاشم حسینی بوشهری juدبیر تحریریه محمدعلی لیالی juهیات تحریریه محسن اراکی علیرضا اعرافی حسین جوان آراسته سیدهاشم حسینی بوشهری عسگر دیرباز محمود رجبی محسن قمی عباس کعبی محمدعلی لیالی " />
فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

فصلنامه علمی - پژوهشی حکومت اسلامی

مقایسه فقهی قاعده امر به معروف و نهی از منکر و قاعده اختلال نظام از تطابق تا تزاحم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 حوزه علمیه جعفریه مشهد
2 حوزه علمیه خراسان
3 استاد سطح عالی حوزه علمیه خراسان مدیریت مدرسه جعفریه مشهد
چکیده
دو اصل امر به معروف و اصل وجوب حفظ نظام از اصول فقهی پرکاربرد در منابع شیعی پیش‌برنده مجموعه احکام در مسائل جدید هستند. در میان منظومه فقهی شیعه هر قاعده جایگاه متمایزی دارد، اما به دلیل پویایی شرایط زمانی، قواعد فقهی، گاهی در نسبت تزاحم و گاهی در مقام هم‌پوشانی و تطابق در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند، این دو قاعده نیز از این جریان مستثنا نبوده بنابراین، درک نسبت این دو اصل، رهنمود اندیشمندان به نسبت اندیشه سیاسی شیعه است.
امر به معروف از اصول فقهی است که با ادله قرآن، روایات، اجماع و عقل ثابت شده است. در این اصل، چهار شرط ملاحظه شده است: علم مکلف به معروف و منکر، احتمال تأثیر، اصرار عاصی و نفی ضرر و مفسده. در مقابل، اختلال نظام از قواعدی عقلی است که استنادات فتوایی و مؤیدات روایی کم‌تری نسبت به امر به معروف دارد. به طور کلی این دو اصل، دو رویکرد نسبت به یکدیگر دارند: مقام تطابق که هم‌پوشانی و هماهنگی این دو اصل را نمایان می‌کند و مقام تزاحم که در مرحله امثال امر، مکلف را ناچار به دوران بین محدودین می‌کند و مکلف با ارزیابی مقام، ناچار به تقدیم یکی از اصول بر دیگری می‌شود.
کلیدواژه‌ها

  • تاریخ دریافت 15 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 22 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 22 شهریور 1404